Ooilam, oorlam en de kunst van het schoondenken

Oorlam, tinnen drinkbeker uit de VOC-tijd

‘Oorlam’ noteer ik voor ‘jong vrouwelijk schaap’ in mijn kruiswoordpuzzel. Het moet natuurlijk ‘ooilam’ zijn. Maar de oorwurm heeft zich genesteld: wat is een oorlam ook alweer?

Het woord dateert uit de 17e eeuw, leert Wikipedia. Matrozen kregen een deel van hun loon tijdens de reis uitgekeerd in drank. Meestal was dat jenever, voor minstens de helft aangelengd met water. Twee  vliegen in een klap: de alcohol ontsmette het drinkwater; en wat onderweg al was uitgekeerd drukte het loon dat aan het eind van de reis nog moest worden betaald.

‘Oorlam komt uit het Maleis dat gesproken werd door dwangarbeiders op Kaap de Goede Hoop. De Maleisiërs onderscheidden twee soorten Hollanders: ‘orang baroe datang’, nieuweling, de groentjes die direct uit Nederland kwamen; en ‘orang lama datang’, oudgast, lang geleden aangekomen, ofwel: Hollanders die vanuit toenmalig ‘Indië’ de Kaap aandeden. Orang lama datang werd orang lama en dat werd oorlam. Maar hoe ging het woord van mens naar borrel?

Oorlammentijd

De oorlammen – de oudgasten – waren tamelijk drankzuchtig, volgens Mokums.nl . De tijd die ze op de Kaap doorbrachten heette oorlammentijd. Maar de eigenlijke oorlam was het rantsoen jenever dat schepen aan boord hadden voor speciale gelegenheden, zoals koninklijke verjaardagen of bijzonder goed gedaan werk. De oorlam kwam vaak niet leeg en dan kreeg de bemanning een oorlam als voorschot op het loon. Het scheelde een slok op een borrel, zullen we maar zeggen.

 Zo brengt een kleine verschrijving me naar de Gouden Eeuw in een notendop: Hollandse zuinigheid en mensenhandel. Vrije associatie opent de geest en laat je anders naar dingen kijken. Niet voor niets is associëren een beproefde techniek in brainstormsessies. Als het lekker gaat leidt een brainstorm tot een bak aan ideeën. Daarna wordt het moeilijk. Je moet kiezen.

Schoondenken

Procesmanagers zetten dan graag in op KPI’s en SMART- en SWOT-analyses. Je kunt ook gaan schoondenken. Dit prachtwoord gebruikten Kees van Kooten en Wim de Bie voor de techniek waarmee ze hun sketches bedachten. Je brengt je verhaal terug tot de kern, die je in zo’n vijf woorden kunt samenvatten. Dan weet je waar het om gaat, wat je wilt vertellen en wat je daarvoor moet doen.

Lastig? In de zin van onwennig en onbehagelijk: ja. De meeste mensen zijn doeners, bang om hun tijd in ledigheid doorbrengen. Schoondenken vraagt om niet doen – wat iets anders is dan niets doen. Nadenken komt voor doen, of het nu schrijven, ontwerpen of verkopen is. Het scheelt je veel werk aan allerlei ruis die je doelgroep verwart.

Je verhaal van concept tot content